Joods Biografisch Woordenboek

Joden in Nederland in de twintigste eeuw



menu


Inleiding

De database Joods Biografisch Woordenboek is een zo goed mogelijk geschoonde versie van het werkbestand dat aan de basis stond van een boek dat in 2007 bij uitgeverij het Spectrum is verschenen. Ten behoeve van dit boek is een aantal meer of minder bekende joden in Nederland in de twintigste eeuw uit het werkbestand gekozen. Voor zover mogelijk werden ook joden in Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederlands-Indiƫ hierbij betrokken. Het aanvankelijke idee was ook nog levende personen op te nemen, maar uiteindelijk is hier toch van afgezien. Van ongeveer 500 personen - die binnen of buiten de joodse gemeenschap een bijzondere plaats innamen - kon voldoende materiaal gevonden worden voor een lemma met een korte levensbeschrijving. De beschikbaarheid van bronnenmateriaal werd zo ongewild een criterium voor opname in het boek, al is wel getracht een balans te vinden waarbij rekening gehouden werd met de verdeling over beroepsgroepen, geografische situering, geslacht en levensjaren (zie hiervoor verder de Verantwoording van het boek).

Naast de personen uit het boek biedt de site ongeveer 5.000 extra namen, waaruit zonder al te veel moeite personen voor een eventueel vervolgdeel gekozen zouden kunnen worden. Hiermee voldoet dit project tevens aan de belofte jegens de subsidiegevers om de database na afronding van het boektraject ter beschikking te stellen voor onderzoeksdoeleinden.

De eerste subsidie voor boek en database werd in 1999 toegekend - door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) - teneinde een vanuit de Bibliotheca Rosenthaliana genomen initiatief mogelijk te maken. Deze onder de Universiteitsbibliotheek van de UvA vallende instelling had dat jaar besloten mee te dingen naar een deel van de door VWS beschikbaar gestelde fl. 22,5 miljoen uit de Vierde Tranche Joodse Tegoeden Tweede Wereldoorlog. Tot de subsidieaanvraag was besloten om vragen van bezoekers over biografische en andere gegevens beter te kunnen beantwoorden. Nadat het project onder de vleugels van het Menasseh ben Israel Instituut terecht was gekomen, volgden nog subsidies van onder meer het Prins Bernard Fonds en The Rothschild Foundation in Londen. Ook heeft de Universiteitsbibliotheek het project substantieel met diensten en middelen ondersteund, dat al met al heel wat meer tijd heeft gekost dan aanvankelijk werd ingeschat.

Een kleine acht jaar lang heeft een vijfkoppige redactie, meestal naast hun gewone baan - en met behulp van door vrijwilligers aangeleverd materiaal - zich beijverd om een zo representatief mogelijke spiegel van twintigste-eeuws Joods Nederland in boekvorm te kunnen presenteren. Talloze boeken en tijdschriften werden doorgenomen om informatie boven water te krijgen over personen die zich binnen hun beroep of functie hadden onderscheiden. Een onmisbaar hulpmiddel was een database waarin bronvermeldingen, allerlei biografische feiten, gegevens op genealogisch vlak, informatie over beroepen en functies, en links naar andere personen geplaatst konden worden. In deze database konden allerlei zoek- en sorteeracties uitgevoerd worden die een zo verantwoord mogelijke keuze voor opname in het boek mogelijk maakten. Veel van deze functies zijn nu terug te vinden op de website.

De website is heel duidelijk een 'work in progress'. Het op de site gepresenteerde materiaal is een momentopname, een tussenstand in het onderzoek. Naarmate er meer informatie gevonden en toegevoegd wordt, kan er meer inzicht verkregen worden in de rol van joden in een aantal segmenten van de Nederlandse samenleving. Gebruikers worden dan ook van harte aangemoedigd te wijzen op omissies, aanvullingen en extra mogelijkheden, terwijl ook vanuit de Bibliotheca Rosenthaliana regelmatig nieuwe gegevens en personen zullen worden toegevoegd.